Cha đẻ giống gạo ST25, kỹ sư Hồ Quang Cua, cho rằng sự ổn định di truyền của giống và quy trình canh tác theo hướng an toàn sinh học là hai trụ cột cốt lõi giúp gạo ST25 liên tiếp được vinh danh trên trường quốc tế – minh chứng thuyết phục nhất cho câu hỏi: điều gì làm nên những lý do gạo ST25 luôn giữ được chất lượng ổn định qua từng vụ mùa?
Ba lần vô địch – một thông điệp nhất quán
Gạo Ông Cua ST25 vừa lần thứ ba được vinh danh là "gạo ngon nhất thế giới" tại Phnom Penh (Campuchia), tiếp nối hai chiến thắng vang dội vào năm 2019 và 2023. Cuộc thi do The Rice Trader (Mỹ) tổ chức thường niên, với bộ tiêu chí khắt khe: gạo phải đạt chuẩn thơm, dẻo, mềm ở cả trạng thái hạt khô lẫn cơm nấu chín. Điểm đáng chú ý là ban tổ chức không giới hạn giải nhất năm trước tham gia tranh tài tiếp theo – có nghĩa là mỗi lần ST25 đoạt giải là một lần chất lượng được kiểm chứng độc lập, không phải thành tích kế thừa.
Kỹ sư Hồ Quang Cua chia sẻ rằng ông chủ động tiếp tục đưa gạo ST25 chính hãng đi thi chính vì lý do đó: chứng minh giống lúa giữ được phẩm chất ổn định qua nhiều vụ, đồng thời khẳng định vị thế gạo Việt trên thị trường quốc tế và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Đặc biệt, lô gạo dự thi năm nay được canh tác trong vụ hè thu – khác hoàn toàn với hai lần trước được sản xuất vào vụ đông xuân thuận lợi hơn. Vụ hè thu vốn là thời điểm bất lợi với lúa thơm do nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và sâu bệnh phức tạp hơn. Việc gạo ST25 vẫn đạt chuẩn quốc tế ngay trong điều kiện không lý tưởng chính là bằng chứng thuyết phục nhất về khả năng thích ứng và tính ổn định của giống.
Hơn 20 năm chọn lọc di truyền – nền tảng không thể rút ngắn
Một trong những lý do gạo ST25 luôn giữ được chất lượng ổn định xuất phát từ quá trình chọn lọc giống kéo dài hơn hai thập kỷ. Kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết: "Thành tích này đến từ hơn 20 năm chọn lọc di truyền" để tạo ra giống lúa dự thi có hạt thon dài, trắng trong, cơm dẻo, thơm mùi lá dứa – cốm non và vẫn mềm khi để nguội.
Đây không phải là đặc tính ngẫu nhiên. Quá trình cải tiến di truyền liên tục giúp giống ST25 duy trì được tổ hợp gen quý: hàm lượng amylose thấp (tạo độ dẻo), hợp chất 2-Acetyl-1-pyrroline ở mức cao (tạo mùi thơm đặc trưng) và cấu trúc hạt đồng đều. Đây là những yếu tố kỹ thuật quyết định vì sao ST25 có thể nhất quán về hương vị qua nhiều vụ mùa, nhiều vùng canh tác và dưới nhiều điều kiện thời tiết khác nhau.
Quy trình canh tác sinh học – yếu tố khuếch đại chất lượng giống
Tiềm năng di truyền tốt chỉ được phát huy tối đa khi quy trình canh tác tương xứng. Đây là lý do thứ hai giải thích tại sao gạo ST25 luôn giữ được chất lượng ổn định trên thực tế sản xuất đại trà.
Kỹ sư Hồ Quang Cua xây dựng quy trình canh tác dựa trên nền tảng sinh học và kinh nghiệm tích lũy từ Giáo sư Nguyễn Thơ. Ông sử dụng chế phẩm vi sinh để phân hủy rơm rạ sau thu hoạch, cải tạo cấu trúc đất, giảm mật độ sâu bệnh và tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ lúa phát triển. Kết quả là hạt gạo giữ được độ trắng tự nhiên và mùi thơm đặc trưng mà không cần can thiệp hóa học quá mức.
Một tín hiệu đáng chú ý từ thực tế đồng ruộng: ở nhiều thời điểm chưa bón phân hữu cơ, trùn quế đã tự nhiên xuất hiện khắp ruộng. Kỹ sư Cua xem đây là dấu hiệu của hệ sinh thái đất khỏe mạnh – nơi vi sinh vật có lợi hoạt động tích cực, tạo nền dinh dưỡng cân bằng cho cây lúa hấp thụ.
Nhờ điều kiện canh tác này, gạo ST25 vụ hè thu vẫn đạt chuẩn trắng – dẻo – thơm, không mất mùi khi để cơm qua đêm. Dù thời gian sinh trưởng dài hơn 5–7 ngày so với vụ đông xuân, năng suất đạt 75% vụ chính được giới chuyên môn đánh giá là rất cao trong điều kiện vụ hè thu.
Nhân rộng mô hình – kiểm chứng ở quy mô lớn
Mô hình canh tác của kỹ sư Hồ Quang Cua hiện được gần 2.000 hộ nông dân áp dụng trên hơn 3.000 ha tại các tỉnh Cà Mau, An Giang và Cần Thơ. Năng suất đạt 6–8 tấn/ha, giá thu mua lúa dao động từ 9.000 đến 13.000 đồng/kg – mức giá phản ánh rõ giá trị thương phẩm cao hơn hẳn so với các giống lúa phổ thông.
Việc nhân rộng thành công ở quy mô hàng nghìn héc-ta với nhiều hộ sản xuất độc lập là thước đo quan trọng: nó cho thấy chất lượng của ST25 không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng cá nhân của một người trồng lúa, mà đến từ sự kết hợp bền vững giữa đặc tính giống và quy trình kỹ thuật có thể tái lập.
Thương hiệu và cuộc chiến chống hàng giả
Danh tiếng quốc tế tăng lên kéo theo tình trạng gạo giả ST25 xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường. Kỹ sư Hồ Quang Cua nhìn nhận đây là hệ quả tất yếu của sản phẩm nổi tiếng, nhưng điều quan trọng hơn là doanh nghiệp phải giữ vững chuẩn mực sản xuất để bảo vệ uy tín thương hiệu.
Với người tiêu dùng đã quen dùng gạo chuẩn, việc phân biệt không quá khó: hương thơm lá dứa đặc trưng, độ dẻo vừa phải và vị ngọt tự nhiên là ba dấu hiệu nhận biết khó làm giả hoàn toàn. Để củng cố thêm sự bảo vệ pháp lý, ông đã xây dựng logo nhận diện và đăng ký bảo hộ thương hiệu tại Mỹ, Anh, EU, Trung Quốc, Australia và Việt Nam.
Ông Cua đúc kết: chọn giống và xây dựng thương hiệu đều cần thời gian – không thể rút ngắn. Khi hàng giả xuất hiện tràn lan, người tiêu dùng có nhận thức càng có xu hướng tìm về sản phẩm chính gốc. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ST25 tiếp tục khẳng định vị thế không thể thay thế trên thị trường gạo cao cấp trong nước và quốc tế.
Ba lần vô địch thế giới của gạo ST25 Ông Cua không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên. Đó là kết quả có thể dự đoán được khi nền tảng di truyền vững chắc gặp đúng quy trình canh tác phù hợp – và được bảo vệ bởi một thương hiệu đủ mạnh để đứng vững trước thị trường.
Xem thêm: Cách làm khác biệt tạo ra gạo ST25 huyền thoại
https://gaoongcua.exblog.jp/34111683/
